و چندين هزار كس به متابعت آثار ايشان و اقتداى به سنت ايشان به مكارم اخلاق و محاسن آداب محلى مىگردند و چندين هزار كور ظاهر و باطن در روضات مقدسات ايشان شفا مىيابند و آلاف و الوف از مبتلاى به بلاهاى جسمانى و روحانى از دار الشفاى بيوت رفيعه و علوم منيعهء ايشان صحت مىيابند . « 1 » نگاه صوفيانه نگاهى به آنچه صوفيان در مفهوم ولايت و مصاديق آن گفته‌اند ، كار را آسانتر مىكند . غفلت نكنيم كه با وجود تمايلات سياسى كه در برخى از صوفيان وجود داشته و دارد ، طبيعت فكر تصوف ، طبيعتى معنويت‌گرايانه و بدور از سياست مىباشد . رهبرى در تصوف در قالب « ولايت » نمودار شده و اصطلاح « اولياء » بخشى از هويت انديشهء صوفيانه را تشكيل مىدهد . اين ولايت بيش از آنكه با زمين ارتباط داشته باشد ، با آسمان پيوند مىخورد . اگر با زمينيان هم ارتباط دارد براى وصل كردن آنها به آسمان با بريدن كامل آنها از زمين است . زمانى كه از قرن ششم هجرى تصوف به حوزهء تشيع نيز رخنه كرد ، امامان شيعه نيز در شمار اولياء و اقطاب در آمدند . پيش از آن شرح حال برخى از امامان در حلية الاولياء ابو نعيم اصفهانى آمده بود ، اما رسميت يافتن اين امر از زمانى بود كه در آثار صوفيان ، شرح حال دوازده امام را مىبينيم . اين بار ولايت امامان اثنى عشر عليهم السّلام در كنار ولايت ديگر اقطاب صوفيه پذيرفته مىشود . البته بحث بر سر خاتم ولايت باقى مىماند كه محيى الدين عربى ، عيسى بن مريم عليه السّلام را مطرح مىكرد و سيد حيدر آملى ، صوفى شيعى ، از اين سخن او بر آشفته است كه خاتم اولياء نه او ، بلكه امام على بن ابى طالب عليه السّلام است . « 2 » اندك اندك تصوف عالم اسلام ، بويژه حوزهء شرق را تحت اشغال خود در آورد

--> ( 1 ) . مجموعهء رسائل اعتقادى علامه محمد باقر مجلسى ، به كوشش سيد مهدى رجايى ، مشهد ، بنياد پژوهشهاى اسلامى ، 1368 ، صص 199 - 198 ( 2 ) . جامع الاسرار و منبع الانوار ، سيد حيدر آملى ، تصحيح : پروفسور هانرى كربن ، يحيى عثمان ، تهران ، انتشارات علمى و فرهنگى ، 1368 ، ص 396 به بعد .